Tourskiën en off-piste veiligheid: wat heb je echt nodig?

De laatste jaren is de populariteit van tourskiën en freeriden enorm toegenomen. Steeds meer wintersporters, zowel uit België als Nederland, ruilen de drukke, geprepareerde pistes in voor de stilte en de ongerepte poedersneeuw van de bergen. Of je nu tijdens de krokusvakantie de Franse Alpen intrekt of in de voorjaarsvakantie de Oostenrijkse bergtoppen bedwingt: de aantrekkingskracht van de wildernis is groot. Maar wie de veilige grenzen van het skigebied verlaat, moet goed voorbereid zijn. Tourskiën en off-piste veiligheid gaan namelijk hand in hand. Zonder de juiste kennis en uitrusting breng je niet alleen jezelf, maar ook anderen in gevaar.

Waarom kiezen voor tourskiën en off-piste avontuur?

Tourskiën is in essentie de meest pure vorm van wintersport. In plaats van de lift te nemen, stijg je op eigen kracht de berg op. Dit doe je met speciale bindingen en stijgvellen onder je ski's. Het grote voordeel? Je komt op plekken waar geen liften komen en waar de sneeuw vaak nog onaangeroerd is. De beloning na een fysieke inspanning is een afdaling door diepe poedersneeuw, ver weg van de massa. Voordat je echter je eerste sporen zet, is het cruciaal om de omstandigheden te checken. Op SkiAtlas.be kun je via de live webcams vaak al een goed beeld krijgen van de actuele sneeuwval en het zicht in de beoogde regio.

De basis: het specifieke materiaal voor tourskiën

Als je wilt beginnen met tourskiën, zul je merken dat je normale piste-uitrusting vaak niet volstaat. Het materiaal moet namelijk aan twee tegenstrijdige eisen voldoen: het moet licht genoeg zijn om comfortabel mee omhoog te lopen, maar stabiel genoeg om een technische afdaling in de diepe sneeuw aan te kunnen. Hier zijn de belangrijkste onderdelen:

• Tourski's: Deze zijn vaak lichter dan normale alpine ski's en iets breder onder de voet voor meer drijfvermogen in de poedersneeuw.
• Tourbindingen: Dit is de kern van je uitrusting. Bij het omhoog lopen kan de hiel vrij bewegen, terwijl de binding voor de afdaling vastgezet kan worden zoals een gewone skibinding. Er zijn pin-bindingen (zeer licht) en frame-bindingen (zwaarder, maar vaak vertrouwder voor piste-skiërs).
• Vellen (stijgvellen): Deze stroken van mohair of synthetisch materiaal plak je onder je ski's voor de klim. De haartjes zorgen ervoor dat je niet achteruit glijdt op de helling.
• Tourskischoenen: Deze schoenen hebben een 'loopstand' waardoor de schacht flexibel is voor de beklimming, en een 'skistand' voor de nodige stijfheid tijdens het dalen.
• Telescopische stokken: Stokken die je in lengte kunt verstellen zijn handig, omdat je ze bij het klimmen vaak iets langer wilt hebben dan bij het afdalen.

Tourskiën en off-piste veiligheid: de heilige drie-eenheid

Wanneer je buiten de pistes treedt, begeef je je in lawinegevaarlijk terrein. De drie belangrijkste items die je ALTIJD bij je moet hebben, worden ook wel de 'heilige drie-eenheid' van de lawine-uitrusting genoemd. Het is niet voldoende om deze spullen alleen maar in je rugzak te hebben; je moet ook precies weten hoe je ze gebruikt. Volg daarom altijd een lawinecursus of ga op pad met een erkende gids.

De drie onmisbare items zijn:

1. Lawinepieper (LVS-apparaat): Dit apparaat draag je op je lichaam (onder je buitenste laag kleding). In de zendstand zorgt het ervoor dat redders je kunnen vinden als je onder de sneeuw terechtkomt. In de zoekstand kun je zelf op zoek gaan naar slachtoffers.
2. Sonde: Een opvouwbare stok waarmee je de exacte locatie en diepte van een slachtoffer onder de sneeuw kunt bepalen.
3. Sneeuwschep: Een stevige, metalen schep is essentieel. Sneeuw die na een lawine tot stilstand komt, is vaak zo hard als beton; met je handen of een plastic schepje kom je er niet doorheen.

Overweeg daarnaast een lawine-airbagrugzak. Dit systeem vergroot je overlevingskansen aanzienlijk door je 'volume' te vergroten, waardoor de kans dat je bovenop de lawine blijft drijven toeneemt.

Kleding: het belang van het laagjessysteem

Tourskiën is een zeer intensieve sport. Tijdens de klim zul je veel zweten, terwijl je op de top en tijdens de afdaling snel kunt afkoelen door de wind en de kou. Daarom is het laagjessysteem essentieel voor je comfort en veiligheid. Vermijd katoen, omdat dit vocht vasthoudt en je dan snel afkoelt. Kies in plaats daarvan voor merinowol of synthetische materialen die ademen en vocht afvoeren.

Een goede set bestaat uit een basislaag (thermisch ondergoed), een isolatielaag (zoals een dunne donsjas of fleece) en een hardshell (wind- en waterdicht jack). Tijdens de klim berg je de warme lagen vaak op in je rugzak. Vergeet ook niet om extra handschoenen en een muts mee te nemen voor als het weer omslaat. Check altijd de weersverwachting via de webcams op SkiAtlas.be om te zien of er een stormfront op komst is.

Kennis en voorbereiding: de menselijke factor

Zelfs de beste uitrusting kan een gebrek aan kennis niet compenseren. Voor tourskiën en off-piste veiligheid is een goede voorbereiding het halve werk. Dit begint bij het lezen van het lokale lawinebericht. In Europa wordt gewerkt met een schaal van 1 tot 5. Begrijp wat deze cijfers betekenen en pas je route hierop aan. Meer dan 90% van de lawines waarbij mensen betrokken zijn, worden door de skiërs zelf veroorzaakt.

Houd rekening met de hellingshoek (meestal zijn hellingen boven de 30 graden riskant) en de expositie van de helling ten opzichte van de zon en de wind. Als beginner is het sterk aan te raden om een berggids in te huren. Een gids kent het terrein, de actuele sneeuwcondities en kan je de technieken van het vellen en de 'Spitzkehre' (omkeerbocht op steile hellingen) aanleren. Volg altijd de aanwijzingen van de pistedienst en negeer nooit waarschuwingsborden die aangeven dat een gebied gesloten is wegens lawinegevaar. Veiligheid moet altijd de hoogste prioriteit hebben, zodat je nog vele seizoenen van de bergen kunt genieten.